3/24/2010

MORFO-SINTAKSIS

BAHAGIAN A : MORFOLOGI

1.1 Pendahuluan
Bahasa ialah kepunyaan masyarakat yang menuturkannya. Semakin besar jumlah penuturnya, semakin luas daerah penyebaran bahasa itu, dan semakin banyak pula perbezaan yang wujud dari segi penggunaannya. Demikian juga halnya dengan bahasa Melayu. Bidang morfo-sintaksis merupakan gabungan ilmu morfologi dan sintaksis yang berkaitan dengan pembentukan perkataan dan pembinaan ayat. Gabungan ilmu morfologi dan sintaksis menjadi inti penting dalam proses pengajaran dan pembelajaran aspek tatabahasa di dalam bilik darjah seterusnya penggunaannya yang meluas dalam kehidupan sehari-harian seseorang pelajar.

1.2 Definisi Morfologi
Menurut Nik Safiah Karim (1996), beliau mendefinisikan morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji tentang struktur, bentuk, dan penggolongan kata. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005) mendifinisikan morfologi ialah satu kajian tentang pembentukan kata dalam sesuatu bahasa, termasuk infleksi (pengimbuhan), terbitan, dan pemajmukan. Manakala Hj. Sabran dan Rahim Syam (1985) mendefinisikan morfologi ialah satu bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukanya.

Buku Tatabahasa Dewan (2004) mendefinisikan morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolongan kata. Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa (morfem), sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan/atau fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.

Kesimpulannya, yang saya faham tentang bidang morfologi ialah kajian tentang proses pembentukan kata yang akan melalui proses penyusunan morfem atau unit-unit tatabahasa yang menjadi unsur perkataan dari segi struktur, bentuk dan penggolongan kata sebagai prosesnya. Pengimbuhan juga membantu proses pembentukan perkataan. Melalui proses-proses tersebut akan menghasilkan pembentukan perkataan yang bermakna sebagai hasil yang dicapai dalam proses yang dilalui tersebut.

1.3 Pembahagian Pembentukan Kata Mengikut Tatabahasa
Dewan (2004)

Bahasa Melayu mempunyai beberapa cara membentuk perkataannya. Ada bentuk perkataan yang bersifat tunggal, contohnya rumah, tinggal, dan putih. Di samping itu terdapat perkataan yang dibentuk hasil proses pengimbuhan, pemajmukan, dan pengandaan. Contoh perkataan yang dientuk secara pengimbuhan ialah meninggal dan meninggalkan; contoh perkataan yang dibentuk secara pemajmukan ialah putih melepak dan rumah pangsa; dan perkataan yang dibentuk secara penggandaan ialah putih-putih dan rumah-rumah pangsa.
Menurut Nik Safiah Karim dan rakan (1996), proses pembentukan kata dalam sesuatu bahasa merupakan proses penyusunan morfem menurut peraturan sistem morfologi bahasa itu. Dalam kebanyakan bahasa, proses pembentukan perkataan melibatkan pengimbuhan. Imbuhan bermaksud unit-unit bahasa tertentu yang ditambahkan pada bentuk-bentuk lain yang menyebabkan perubahan makna nahunya. Imbuhan dibahagikan kepada empat jenis, iaitu awalan, akhiran, sisipan dan apitan.

Selain itu, terdapat juga bentuk kata yang dihasilkan misalnya melalui proses penyingkatan kata yang menghasilkan kata tunggal jenis akronim iaitu Bernama, pawagam, Mara, dan kugiran.

1.3.1 Proses Pembentukan Kata
Proses pembentukan kata dalam Bahasa Melayu dari segi bentuk-bentuk yang terhasil seperti berikut:
• bentuk kata tunggal
• bentuk kata terbitan
• bentuk kata majmuk
• bentuk kata ganda

1.3.1.1 Bentuk kata tunggal
Perkataan-perkataan dalam Bahasa Melayu yang tidak menerima sebanrang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian tergolong ke dalam kata tunggal.
Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal, iaitu kata tunggal yang mengandungi sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal, iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih.
Walaupun terdapat kata tunggal yang tidak pernah menerima apa-apa imbuhan, seperti ini, itu, sini, dan sana, namun kebanyakan kata tunggal dalam bahasa Melayu mempunyai potensi untuk diperluas dan menjadi bentuk terbitan.

a) Kata tunggal satu suku kata
Contohnya :
1. KKKVK
skrip, straw, strok, skrin.

b) Kata tunggal dua suku kata
Contohnya :
1. V + KV
aku (a+ku), apa (a+pa), itu (i+tu), ubi (u+bi).

c) Kata tunggal tiga suku kata
Contohnya :
1. KV + V + KV
cuaca, suara, tuala, siapa, biola

d) Kata Tunggal empat suku kata dan lebih
Contohnya :
1. KV + KV + VK + KV
keluarga biduanda keluangsa

e) Kata tunggal (akronim)
Akronim ialah kata singkatan yang terbentuk dengan menggabungkan huruf awal, suku kata atau gabungan kombinasi huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata, dan ditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar. Akronim boleh ditulis dengan tiga cara.

i) Akronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai kata yang disingkatkan, keseluruhannya ditulis dengan huruf besar.
Contoh :
LUTH - (Lembaga Urusan dan Tabung Haji)
ABIM - ( Angkatan Belia Islam Malaysia)

ii) Akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan/atau suku kata ditulis dengan huruf kecil keseluruhannya.(jika bukan nama khas)
Contoh :
tabika - (taman bimbingan kanak-kanak)
cerpen - (cerita pendek)

iii) Jika akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan/atau suku kata itu menjadi nama khas, kata itu ditulis bermula dengan huruf besar.
Contoh :
Bernama - (Berita Nasional Malaysia)
Pernas - (Perbadanan Nasional)
Intan - (Institut Tadbiran Awam Negara)


1.3.1.2 Bentuk kata terbitan

Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan, iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. Pengimbuhan ini melahirkan bentuk perkataan yang disebut kata terbitan.
a) Kata terbitan berawalan
Awalan dapat wujud dalam kata nama terbitan, kata kerja terbitan dan kata adjektif terbitan.
i) awalan kata nama
ii) awalan kata kerja
iii) awalan kata adjektif

Contoh :
Awalan kata nama
pe - pekebun, pelaut, peladang, pesawah, pekedai.
juru - juruterbang, juruwang, jurubahasa, jururawat.


Awalan kata kerja
me - melihat, melawat, merawat, merebus, melombong,
ber - berlari, bercukur, berfikir, berbuah, bertanya, bersuara.

Awalan kata adjektif
ter - terkecil, terbesar, tertinggi, terkurus.
se - sehodoh, secantik, senipis, setebal.

b) Kata terbitan berakhiran
Akhiran dalam bahasa Melayu hanya wujud dalam kata nama terbitan dan kata kerja terbitan sahaja seperti yang berikut:
i) akhiran kata nama
ii) akhiran kata kerja
Contoh:
Akhiran kata nama
-an pakaian, jahitan, mainan
-wan sasterawan, angkasawan, usahawan

Akhiran kata kerja
-kan buatkan, gunakan, besarkan, tinggikan
-i turuti, duduki, berkati, dekati

c) Kata terbitan berapitan
Apitan wujud dalam kata nama terbitan, kata kerja terbitandan kata adjektif terbitan seperti berikut:
i) apitan kata nama
ii) apitan kata kerja
iii) apitan kata adjektif
Contoh:
Apitan kata nama
pe-…-an pelaksanaan, perasaan, penyiaran
ke-…-an kelainan, kelebihan, kedukaan

Apitan kata kerja
me-…-kan memainkan, melukakan, menakutkan
di-…-i didekati, dimulai, diadili

Apitan kata adjektif
ke-…-an keinggerisan, kearaban, kecinaan

d) Kata terbitan bersisipan
Bentuk sisipan tidak produktif lagi dalam pembentukan kata terbitan dengan maksud kata terbitan baharu tidak lagi dibentuk dengan sisipan kecuali dalam beberapa istilah yang baru dicipta. Sisipan bahasa Melayu wujud dalam:

i) kata nama
ii) kata adjektif


Contoh:
Sisipan kata nama
-el- kelengkeng, telunjuk, kelabut
-er- keruping, seruling, serabut

Sisipan kata adjektif
-el- kelebak, selerak, gelembung
-er- serabut, gerigi
-em- gemilang, semerbak, gemerlap
-in- sinambung

1.3.1.3 Bentuk Kata Majmuk
Proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih, dan mewujudkan makna tertentu. Kata majmuk dapat dibahagikan kepada tiga kelompok, iaitu :

a) Rangkai kata bebas.
Contoh:
cita rasa jalan raya
menteri besar naib cancelor

b) Istilah khusus
Contoh:
reka bentuk reka cipta
uji kaji atur cara

c) Maksud kiasan
Contoh:
Buah hati bulan madu
Duit kopi kaki judi

d) Kata majmuk yang telah mantap ditulis sebagai satu perkataan

antarabangsa setiausaha matahari
beritahu sukarela pesuruhjaya
bumiputera suruhanjaya olahraga
jawatankuasa tandatangan warganegara
kakitangan tanggungjawab kerjasama

e) Penggandaan kata majmuk
Gandaan unsur pertama
mata-mata pelajaran
perdana-perdana menteri

Gandaan seluruh unsur
kakitangan-kakitangan
suruhanjaya-suruhanjaya

f) Pengimbuhan kata majmuk
imbuhan awalan dan akhiran
ambil kira - mengambil kira
uji bakat - menguji bakat

imbuhan apitan
ubah suai - mengubahsuaikan
kemas kini - mengemaskinikan

1.3.1.4 Bentuk Kata Ganda
Proses pengandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang mengandakan kata dasar. Dalam proses demikian kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. Kata dasar juga boleh digandakan secara berentak, iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu.
Dalam bahasa Melayu terdapat tiga jenis penggandaan, iaitu:
a) Penggandaan penuh
kata dasar tidak berimbuhan
pulau-pulau
sungguh-sungguh

kata nama berimbuhan
pemimpin-pemimpin
persatuan-persatuan

b) Penggandaan separa
kata dasar tunggal
laki --- lalaki --- lelaki
langit --- lalangit --- lelangit

kata dasar berimbuhan
berlari-lari
sepandai-pandai
kasih-mengasihani
bantu-membantu

c) Penggandaan berentak
Pengulangan vokal
sayur-mayur
gotong-royong

Pengulangan konsonan
gunung-ganang
mandi-manda


Bebas
anak-pihak
lintang-pukang



1.4 Analisis Pembentukan Kata berkaitan petikan
Untuk kajian ini, saya telah memilih sebanyak tiga petikan iaitu dua petikan daripada buku teks Bahasa Melayu Sekolah Kebangsaan Tahun 5 dan satu petikan daripada buku teks Bahasa Melayu Sekolah Kebangsaan Tahun 6 sebagai bahan kajian (rujuk lampiran).
Analisis tentang pembentukan kata adalah mengikut perkara yang berikut:
• kata terbitan
• kata majmuk
• kata ganda

a) Kata Terbitan
i. Kata terbitan berawalan :
Awalan kata nama Perkataan Rujukan
pe- pemandu P1,B25
pen- penjaga P1,B10

Awalan kata kerja Perkataan Rujukan
mem- membawa P1,B5
ber- berpindah P1,B36

Awalan kata adjektif Perkataan Rujukan
ter- tercantik P1,B8
se- seindah P1,B19

ii. Kata terbitan berakhiran :
Akhiran kata nama Perkataan Rujukan
-an makanan P1,16

Akhiran kata kerja Perkataan Rujukan
-kan tingkatkan P2,B10
-i ingkari P2,B18

iii. Kata terbitan berapitan :
Apitan kata nama Perkataan Rujukan
pem-…-an pembinaan P2,B7
pem-…-an pembuangan P3,B20

Apitan kata kerja Perkataan Rujukan
meng-…-kan menggunakan P3,B14
me-…-kan melawaskan P3,B20

Apitan kata adjektif Perkataan Rujukan
ke-…-an ketinggian P3,B6

iv. Kata terbitan bersisipan :
Sisipan kata nama Perkataan Rujukan
-er- kerajaan P2,B8
-er- serbuk P3,B15

Sisipan kata adjektif Perkataan Rujukan
-er- ceria P1,B41
-er- jernih P2,B2


b) Kata Majmuk
i. Rangkaian kata bebas :
Perkataan Rujukan
air laut P1,B31
taman rekreasi P2,B8

ii. Berbentuk istilah khusus :
Perkataan Rujukan
demam denggi P2,B1
nyamuk aedes P2,B1

iii. Mendukung maksud kiasan :
Perkataan Rujukan
makan angin P1,B6
berat hati P1,B18

iv. Bentuk yang telah tetap :
Perkataan Rujukan
kerjasama P2,B12
tanggungjawab P2,B13

v. Penggandaan kata majmuk : (*tiada contoh dalam petikan)
Contoh lain:
Perkataan Rujukan
alat-alat tulis -
balai-balai raya -




vi. Pengimbuhan kata majmuk : (*tiada contoh dalam petikan)
Contoh lain:
Perkataan Rujukan
bercampur aduk -
daya serapan -


c) Kata Ganda
i. Kata ganda penuh :
Perkataan Rujukan
tiba-tiba P1,B20
anak-anak P1,B40

ii. Kata ganda separa :
Perkataan Rujukan
teroleng-oleng P1,B31
bersama-sama P2,B12

iii. Kata ganda berentak :
Perkataan Rujukan
mandi-manda P1,B14
turun-temurun P3,B4







BAHAGIAN B : SINTAKSIS

2.1 Definisi frasa

Frasa boleh didefinisikan sebagai unsur yang terdapat dalam sesuatu ayat yang mempunyai unsur-unsur yang tersendiri yang terdiri daripada unsur frasa yang lebih kecil dan setiap satu unsur frasa yang kecil itu mengandungi unsur perkataan, misalnya:

Subjek Predikat
(Frasa Nama) Frasa Kerja)
Bayi itu sedang tidur.

Dalam binaan tersebut, dimasukkan juga fungsi kata atau frasa sebagai pembentuk frasa tersebut. Misalnya frasa bayi itu, terdiri daripada kata bayi dan kata itu. Kata bayi merujuk kata nama yang berfungsi sebagai inti, dan kata itu merujuk kata ganti tunjuk yang berfungsi sebagai penerang. Oleh yang demikian, dalam frasa terdapat inti frasa dan penerang frasa.
Urutan kata sangat penting kerana perbezaan urutan kata dapat menimbulkan perbezaan makna frasa. Contohnya, frasa lima jam tidak sama dengan jam lima, begitu juga antara tidur lagi dan lagi tidur merupakan dua binaan yang berbeza maksud.

2.2 Jenis-Jenis Frasa Berdasarkan Buku Tatabahasa Dewan
Berdasarkan buku Tatabahasa Dewan terdapat empat jenis frasa iaitu:
• Frasa Nama
• Frasa Kerja
• Frasa Adjektif
• Frasa Sendi Nama

2.2.1 Frasa Nama
Frasa nama ialah binaan yang dari sudut nahu boleh terdiri daripada satu perkataan atau beberapa perkataan yang boleh berfungsi sebagai satu konstituen dalam binaan ayat.
Binaan ayat dasar dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua konstituen utama, iaitu subjek dan predikat. Unsur-unsur yang membentuk dua konstituen utama ayat-ayat dasar bahasa Melayu terdiri:
i. Frasa Nama + Frasa Nama
ii. Frasa Nama + Frasa Kerja
iii. Frasa Nama + Frasa Adjektif
iv. Frasa Nama + Frasa Sendi Nama
Contoh :
1. Encik Zainal + pengurus syarikat.
2. Anak mereka + sedang tidur.
3. Baju itu + merah.
4. Rumah saya + di Negeri Sembilan.

2.2.2 Frasa Kerja
Frasa kerja ialah binaan yang boleh terdiri daripada satu perkataan atau lebih dan kata intinya kata kerja. Kata kerja tersebut boleh merupakan kata kerja tak transitif atau kata kerja transitif. Kata kerja transitif boleh hadir bersendirian atau diikuti oleh satu atau sederetan perkataan, manakala kata kerja trasitif mesti diikuti oleh objek serta unsur-unsur lain.
Antara binaan frasa kerja adalah terdiri:
i. Frasa kerja tanpa objek
ii. Frasa kerja dengan objek
iii. Frasa kerja dengan Kata Bantu
iv. Frasa kerja dengan Ayat Komplemen
Contoh:
1. Pokok itu tumbang.
2. Mesin itu mengepam air.
3. Ibu sedang memasak nasi.
4. Berita itu menyebut bahawa semua penumpang terselamat.

2.2.3 Frasa Adjektif
Frasa adjektif ialah susunan perkataan yang terdiri daripada satu atau beberapa perkataan yang mengandungi kata sifat atau adjektif sebagai intinya. Kata inti merupakan bahagian utama dalam susunan frasa tersebut. Frasa adjektif yang dibincangkan ialah yang berfungsi sebagai predikat dan juga sebagai unsur keterangan dan unsur penerang dalam predikat. Sebagi unsur keterangan, kata adjektif hadir sesudah kata kerja dan sebagai unsur penerang, kata adjektif hadir sesudah kata nama.
Antara binaan frasa adjektif ialah:
i. Frasa Adjektif + Unsur pengisi frasa adjektif
ii. Kata Bantu dalam Frasa Adjektif
Contoh:
1. Pelayan kedai Pak Ali rajin.
2. Anak kucing masih kecil.

2.2.4 Frasa Sendi Nama
Frasa sendi nama ialah satu binaan dalam ayat yang terdiri daripada satu kata sendi nama dan satu frasa nama yang menjadi pelengkap kepada kata sendi nama itu. Kata sendi nama ialah bentuk morfem atau kata yang letaknya di hadapan frasa nama. Antara kata sendi yang sering digunakan dalam bahasa Melayu termasuklah:

di, ke, dari, daripada, pada, kepada, untuk, akan,
bagi, hingga, oleh, dengan, tentang, sampai

Frasa sendi nama boleh juga, sebagai pilihan, didahului oleh kata bantu.
Antara binaan frasa sendi nama ialah:
i. Kata Sendi Nama + Frasa Nama
ii. Kata Sendi Nama + Kata Nama Arah+ Frasa Nama
iii. Kata Sendi Nama + (Kata Nama Arah) + Frasa Nama + (Frasa Keterangan)
Contoh:
1. Abang pulang dari Johor Bahru.
2. Ayah berkebun di belakang rumah.
3. Rosli melancong ke utara negeri Jepun pada tahun lalu.



2.3 Analisis frasa-frasa berkaitan petikan

Untuk kajian ini, saya telah memilih sebanyak empat petikan iaitu satu daripada buku teks Bahasa Melayu Sekolah Kebangsaan Tahun 2 [Jilid 2], dua petikan daripada buku teks Bahasa Melayu Sekolah Kebangsaan Tahun 5 dan satu petikan daripada buku teks Bahasa Melayu Sekolah Kebangsaan Tahun 6 sebagai bahan kajian (rujuk lampiran).

Analisis tentang frasa adalah mengikut perkara yang berikut:
• frasa nama
• frasa kerja
• frasa adjektif
• frasa sendi nama

a) Frasa Nama
i) Frasa Nama + Frasa Nama Rujukan
- Nabilah, Haikal dan Saraswati ialah murid tahun dua. P4,B

ii) Frasa Nama + Frasa Kerja Rujukan
- Mereka suka menabung. P4,B1

iii) Frasa Nama + Frasa Adjektif Rujukan
-Tangkai daunnya pendek dan berwarna ungu kemerah-merahan. P3,B7&8

iv) Frasa Nama + Frasa Sendi Nama Rujukan
- Pulau itu terletak di utara pekan Semporna. P1,B6&7


b) Frasa Kerja
i) Frasa Kerja Tanpa Objek Rujukan
- Mereka suka menabung. P4,B1

ii) Frasa Kerja Dengan Objek Rujukan
- Misai kucing dapat membantu menyingkirkan asid urik yang berlebihan di dalam badan. P3,B19&20

iii) Frasa Kerja Dengan Kata Bantu Rujukan
- Ibu bapa murid sudah lama menanti anak-anak mereka. P1,B39&40

iv) Frasa Kerja Dengan Ayat Komplemen Rujukan
- Pemandu bot mengatakan bahawa bot mengalami kerosakan kecil di bahagian enjin. P1,B25&26


c) Frasa Adjektif
i) Frasa Adjektif + Unsur Pengisi Frasa Adjektif Rujukan
- Wajah anggota rombongan menunjukkan reaksi cemas. P1,B28

ii) Kata Bantu Dalam Frasa Adjektif Rujukan
- Anggota rombongan amat resah. P1,B26&27


d) Frasa Sendi Nama

i) Kata Sendi Nama + Frasa Nama Rujukan
- Kira-kira sejam perjalanan, kami pun tiba di pulau. P1,B13

ii) Kata Sendi Nama + Kata Arah + Frasa Nama Rujukan
- Sementara itu, pemandu bot dan pembantunya terus berada di dalam bot untuk menunggu bantuan daripada majikan mereka. P1,B37&38

iii) Kata Sendi Nama + Kata Nama Arah + Frasa Nama + Frasa Keterangan Rujukan
- Wabak ini disebarkan oleh nyamuk aedes yang biasanya membiak di dalam air jernih yang bertakung. P2,B1&2


3.1 Penutup
Kesimpulannya, bidang morfo-sintaksis adalah dua unsur yang tidak boleh dipisahkan dalam aspek tatabahasa yang berkaitan dengan pembentukan perkataan dan pembinaan ayat. Melalui proses pengajaran dan pembelajaran, aspek tatabahasa di dalam bilik darjah yang menggabungkan ilmu morfologi dan sintaksis menjadi inti penting sebagai saluran kepada perkembangan bahasa Melayu. Penggunaannya yang meluas dalam kehidupan sehari-harian seseorang pelajar akan membentuk masyarakat yang menuturkan secara lisan dan secara bertulis mengikut pertuturan dan penulisan yang betul di samping bahasa sebagai satu alat untuk perpaduan rakyat dalam masyarakat Malaysia yang berbilang bangsa dan budaya.
RUJUKAN
Nik Safiah Karim, Farid M. Onn, Hashim Hj. Musa, Abdul Hamid Mahmood (2004).Tatabahasa Dewan – Edisi Baharu. Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur

Ahmad Khair Mohd Nor (2003).Pengantar Sintaksis Bahasa Melayu (Tatabahasa: Ayat). Utusan Publications & Distributors Sdn Bhd, Kuala Lumpur

Darwis Harahap Mohamad (2004).Perbincanan Bahasa.Dewan Bahasa & Pustaka, Kuala Lumpur

Abdullah Jumain Abu Samah (1991).Pengayaan Struktur Ayat dan Frasa.Mahir Publication Sdn Bhd, Kuala Lumpur

Haji Hamzah Hj. Mahmood (1997).Pembentukan Tatabahasa Melayu Mengikut Proses Hukum Morfologi dan Sintaksis.Koperasi Kakitangan Universiti Islam Antarabangsa (M) Berhad, Petaling Jaya

Abdul Jalil bin Othman, Faizul Mashura binti Ismail (2003). Buku Teks Bahasa Melayu SK Tahun 2 [Jilid 2]. Dewan Bahasa & Pustaka, Kuala Lumpur

Mohd. Nasar b. Sukor, Zainal Arifin b. Yusof, Kamarudin b. Jeon, Khadijah bt. Yusof (2006).Buku Teks Bahasa Melayu SK Tahun 5.Dewan Bahasa & Pustaka, Kuala Lumpur

Mohd. Nasar b. Sukor, Syamsul Yusli b. Mohamad Yusop, Mohamad b. Musip, Napisah bt. Muhammad (2007).Buku Teks Bahasa Melayu SK Tahun 6. Dewan Bahasa & Pustaka, Kuala Lumpur